گروه آموزشی ابتدائی

گروه آموزشی ابتدائی

کاردستی (هنر)

کاردستی

 

1- کاردستی 
کاردستی محصول فعالیت ، همکاری و هماهنگی بین ذهن ، چشم و دست در ساختن اشیاء است و باعث پرورش خلاقیت ، تخیل و تفکر کودکان می شود .
2- انواع کاردستی
کاردستی ها با توجه به مواد اولیه ی آن ها به سه گروه تقسیم می شوند :
الف ) انواع کاردستی که با استفاده از کاغذ و مقوا ساخته می شوند .
ب ) انواع کاردستی که با مواد طبیعی از قبیل سنگ ، برگ ، صدف و ... ساخته می شوند .
پ ) انواع کاردستی که با گل سفالگری یا خمیر ساخته می شوند .
3- ابزار و مواد برای ساختن کاردستی
برخی از مواد و ابزاری که از آن ها در ساخت کاردستی استفاده می شود ، عبارت اند از : کاغذ و مقوای رنگی و سیاه و سفید ، تصویرهای رنگی مختلف ، وسایل نقاشی ، انواع چسب ، وسایل تزئینی ( روبان ، پولک و ... ) ، مواد طبیعی ( سنگ و برگ و صدف و ... ) ، گل رس ، نایلون ، روپوش ، اسفنج ، ظرف آب ، ابزار ساخت گل ، انواع اشیاء نقش دار برای ایجاد نقش و ...
4- اتصالات در کاردستی
اتصالات در پیوستن مواد به یکدیگر و رسیدن به ترکیب های تازه و خلاق نقش به سزایی دارند .
هنگام ساختن کاردستی ، بچه ها روش های جالبی را در اتصالات پیدا می کنند . بعضی از اتصالات در زیر آمده است .
1- اتصال از طریق سوراخ کردن ( با شی ء نوک تیز یا پانچ ) و عبور دادن نخ یا روبان رنگی ، سیم ، مقوا و ... از سوراخ .
2- اتصال به وسیله ی دکمه ی فشاری .
3- اتصال از طریق منگنه کردن .
4- اتصال از طریق انواع چسب ، صمغ ، سریش ، قند خیس شده و ... . 
5- اتصال از طریق برش دادن کاغذ یا مقوا و رد کردن اشیاء از لابه لای شکاف ها ؛ مانند : بافت حصیری ساقه های نرم و بلند یا اشیای مختلف از درون شکاف .
6- اتصال از طریق اشیایی چون سنجاق سر ، گیره ی رخت و ... .

 جدول فعالیت های یادگیری کاردستی

ردیف

عنوان

پایه ی اول

پایه ی دوم

پایه ی سوم

1

شکل سازی با کاغذ مقوا

- نقش آفرینی با شکل های غیرهندسی ( پاره کردن کاغذ )

- نقش آفرینی با شکل های هندسی

- ساختن جورچین

- تاج یا سربند

- ساختن پرچم

- ساختن کارت تبریک

- ساختن پاکت  

- شکل سازی با کاغذ مچاله

- شکل سازی با رشته های کاغذ

- شکل سازی با برش داخلی

- ساختن کارت تبریک

- ساختن پاکت

- حجم سازی با کاغذ مچاله

- برش کاغذ و مقوا با قیچی

- تا کردن کاغذ و مقوا

- تا کردن دایره ها ( شکل هندسی )

- تا کردن ( شکل غیرهندسی )

- شکل سازی با کاغذهای حلقه شده

2

کار با مواد موجود در طبیعت

- کار با مواد موجود طبیعی ( کار با یک ماده ) برگ ، سنگ ، صدف ، هسته ها ، پوسته ها و ...

- کار با مواد طبیعی ( کار با مجموعه ای از یک ماده )

- کار با مواد مختلف

3

کار با گل رس

- ایجاد نقش روی گل

- ساختن حجم دل خواه

- ساختن ظرف ( روش انگشتی )

- ساختن حجم دل خواه

- ساختن ظرف ( روش فتیله ای )

- شکل سازی با گل ( شکل های هندسی )

- ساخت بشقاب با گل

 

- کار با کاغذ و مقوا


فعالیت های یادگیری دانش آموزان در پایه ی اول
1-1- نقش آفرینی با شکل های غیر هندسی ( پاره کردن کاغذ ) : معلم از مدتی قبل ، توجه دانش آموزان را به شکل های نامنظم مثل ابرها ، آب جاری ، کوه ها ، پخش شدن قطره ی جوهر در لیوان آب و ... جلب می کند . سپس ، از آن ها می خواهد شکل سازی را با استفاده از هر نوع کاغذ در دسترس ، اجرا کنند . شکل سازی با تکه های کاغذ ( کاغذ پاره ) را می توان به صورت آزاد ( غیرثابت ) یا با روش چسباندن روی زمینه ( ثابت کردن ) ، انجام داد .
مراحل اجرا : از دانش آموزان بخواهید که :
1- تکه ای از کاغذ را به دلخواه پاره کنند . 
2- تکه یا تکه های کاغذ پاره شده را روی زمینه ی مقابل خود قرار دهند .
3- یک یا چند تکه کاغذ پاره شده را روی زمینه آن قدر جابه جا کنند که شکل درون آن را کشف کنند .
4- شکل کشف شده را در جای مورد نظر بچسبانند .
5- شکل را با اضافه کردن خط هایی کامل کنند .
6- در صورت تمایل ، شکل ساخته شده را روی زمینه ی مناسب بچسبانند .
7- شکل های ساخته شده را به نمایش بگذارند .
8- در مورد شکل های ساخته شده ، گفت و گو کنند .
2-1- نقش آفرینی با شکل های هندسی :
معلم از مدتی قبل ، از دانش آموزان بخواهد که به همه ی اشیاء و پدیده های اطراف خود دقت کنند ؛ شکل های هندسی را در آن ها پیدا کنند و برای موضوع کار خود ، ایده ای نو بیابند . دانش آموزان تعدادی شکل های دایره ، مثلث و مربع را که در رنگ ها و اندازه های مختلف ، از قبل آماده کرده اند ، همراه خود به کلاس بیاورند . برای نقش آفرینی با این شکل ها ، هر یک از آن ها می تواند موصوعی را انتخاب کند .
مراحل اجرا : از دانش آموز بخواهید که :
1- صفحه ی زمینه را مقابل خود قرار دهند .
2- شکل های هندسی را در هر اندازه و رنگی که می خواهند ، روی صفحه ی زمینه قرار دهند و با جابه جا کردن و قرار دادن آن ها در کنار یک دیگر ، به شکل های تازه و متنوع دست یابند .
3- شکل مورد نظر را روی صفحه ی زمینه بچسبانند .
4- با اضافه کردن خط هایی آن را تکمیل کنند .
5- شکل ساخته شده را به نمایش بگذارند .
6- در مورد شکل ها ، گفت و گو کنند .
3-1- ساختن جورچین : دانش آموزان تصویری از موضوعات مورد نظر را انتخاب و روی آن ها کار می کنند . آن ها در صورت تمایل ، می توانند از یکی از نقاشی های خود استفاده کنند .
مراحل اجرا : از دانش آموزان بخواهید که
1- هر یک ، تصویری را انتخاب کند و آن را روی مقوا بچسباند .
2- پشت مقوا را به شکل منظم یا نامنظم تقسیم بندی کند و خط بکشد .
3- خطوط کشیده شده را برش دهد .
4- آن گاه ، همه با جورچین آماده شده ، بازی کنند ( به صورت فردی یا در گروه های کوچک ) .
5- پس از پایان بازی ، تکه های هر جورچین را جمع آوری کنند و در کیسه ی مخصوص آن بگذارند .
4-1- ساختن تاج یا سربند : یکی از کاردستی هایی که برای اجرای نقش در قصه و نمایش به کار می رود ، تاج یا سربند است . در جشن ها یا مناسبت ها نیز از این کاردستی استفاده می شود .
مراحل اجرا : از دانش آموزان بخواهید که
1- یک نوار مقوایی را به اندازه ی دور سر علامت بزنند ؛ حدود 2 سانتی متر اضافه کنند و برش دهند .
2- دو سرآن را به هم متصل کنند .
3- روی حلقه را تزیین کنند ( متناسب با مورد استفاده ی آن ) .
4- تاج های ساخته شده را به نمایش بگذارند .
5- در مورد تاج ها گفت و گو کنند .
5-1- ساخت پرچم : پس از آشنا کردن دانش آموزان با پرچم جمهوری اسلامی ایران ، از آن ها بخواهید به کمک کاغذ یا مقوا به روش دل خواه ، پرچم کشور خود را بسازند . علاوه بر این ، دانش آموزان می توانند به مناسبت ایام ، اعیاد و جشن ها پرچم های زیبایی بسازند و برای تزیین کلاس و مدرسه از آن ها استفاده کنند .
مراحل اجرا :
1- دانش آموزان شکل پرچم را به اندازه دل خواه بکشند .
2- به روش دل خواه ، رنگ های پرچم را ( از بالا به پایین ) اجرا کنند .
3- پرچم را به هر روش ممکن ، با دقت برش دهند .
4- شی ءِ مناسبی را که دسته ی پرچم خواهد بود ، متناسب با اندازه ی پرچم انتخاب کنند .
5- با روش اتصال انتخابی ، دسته و پرچم را به هم وصل کنند .
6- پرچم های ساخته شده را به نمایش بگذارند.
7- درباره ی پرچم ها و روش ساخت آن ها گفت و گو کنند .
6-1- ساختن کارت تبریک : افراد ، به مناسبت های مختلف ، به یک دیگر کارت تبریک هدیه می دهند ؛ مثلاً برای تبریک سال نو ، تولد یا موفقیت در درس یا کار . دانش آموزان برای ساختن کارت تبریک ، می توانند ایده های خود را پیشنهاد دهند . چند روز قبل از این جلسه ، این برنامه را معرفی کنید و از دانش آموزان بخواهید که در مورد آن فکر کنند .
مراحل اجرا :
1- دانش آموزان تصمیم بگیرند که کارت را به چه کسی و به چه مناسبتی می خواهند هدیه کنند .
2- زمینه را به شکل و اندازه ی مورد نظر برش دهند .
3- روی زمینه را به دل خواه ( با یکی از روش های نقاشی و کاردستی یا روش تلفیقی ) تزیین کنند .
4- در پشت کارت یا هر جای دیگر آن که برای نوشتن در نظر گرفته اند ، جمله یا عبارتی زیبا برای تبریک بنویسید .
5- کارت های ساخته شده را به نمایش بگذارند .
6- در مورد کارت ها گفت و گو کنند .
7-1- ساختن پاکت : پاکت ها با توجه به کارت های مختلف ، شکل های متفاوتی دارند . دانش آموزان با در نظر گرفتن شکل و اندازه ی کارت تبریکی که ساخته اند ، پاکت می سازند .
مراحل اجرا :
1- دانش آموزان متناسب با کارت خود ، پاکتی را طراحی کنند .
2- روش دل خواه ساخت و اتصال را انتخاب کنند و پاکت را بسازند .
3- در صورت تمایل ، روی پاکت را تزیین کنند .
4- پاکت های ساخته شده را در کنار کارت ها به نمایش بگذارند .
5- در مورد آن ها گفت و گو کنند .


فعالیت های یادگیری دانش آموزان در پایه ی سوم
13-1- حجم سازی با کاغذ مچاله شده : در این فعالیت ، دانش آموزان می توانند کاغذهای باطله بزرگ را مچاله کنند و به شکل حجم های کاغذی درآورند و با آن ها ، شکل های مختلفی بسازند .
مراحل اجرا :
1- دانش آموزان ابزار و مواد کار را آماده کنند .
2- یک تکه ی بزرگ کاغذ باطله را مچاله کنند ، ببینند که کاغذ مچاله ی به دست آمده ، شبیه کدام یک از شکل هایی است که می شناسند .
3- در صورت لزوم ، با اضافه کردن تکه های کوچک کاغذ رنگی ، شکل خود را کامل کنند .
4- شکل های ساخته شده را به نمایش بگذارند .
5- در مورد شکل های ساخته شده ، گفت و گو کنند .
6- در صورت تمایل ، در کلاس نقاشی ، شکل های ساخته شده را با آب رنگ یا گواش رنگ آمیزی کنند .
14-1- برش کاغذ و مقوا با قیچی : کاغذ یا مقوا را می توان به دو روش برش با دست و برش با ابزار ، به شکل مورد نظر درآورد . برای برش کاغذ با ابزار ، وسایل گوناگونی وجود دارد اما توصیه می شود دانش آموزان دورهی ابتدایی ، فقط با قیچی نوک گرد کار کنند .
مراحل اجرا :
1- دانش آموزان کاغذ باطله و قیچی را آماده کنند .
2- به صورت آزاد و بدون در نظر گرفتن هیچ شکل یا الگویی ، کاغذهای باطله را برش دهند و به این ترتیب ، برش دادن با قیچی را تجربه کنند .
3- انواع مربع ، مثلث و مستطیل را روی کاغذ می کشند و سعی می کنند آن ها را به صورت دقیق با قیچی برش دهند. آن ها در برش دادن گوشه های شکل ، باید مراقب باشند و کاغذ را بچرخانند و برش را ادامه دهند.
4- دایره های متنوعی را به کمک ابزار یا اشیای گرد روی کاغذ می کشند و سپس با قیچی ، دور شکل گرد را با دقت برش دهند .
5- در پایان کار ، خرده های کاغذ را در یک کیسه نگهداری می کنند تا در فعالیت های بعدی از آن ها استفاده شود .
15-1- شکل سازی با تا کردن کاغذ و مقوا : که به دو صورت انجام می شود :
- شکل سازی با تا کردن کاغذ و مقوا ( شکل های غیر هندسی ) : در این فعالیت ، بچه ها برای شکل سازی از خاصیت تقارن پدیده ها استفاده می کنند و با استفاده از تقارن ، شکل های زیادی می سازند . آن ها         شکل های متقارن را در طبیعت و محیط پیرامون خود می یابند و می فهمند که اگر در وسط هر شکل متقارن ، خطی کشیده شود ( خط تقارن ) ، دو طرف شکل کاملاً مثل هم است . با این روش ، ساختن شکل های متقارن برای آن ها ساده می شود .
مراحل اجرا :
1- دانش آموزان ابزار و مواد کار را آماده کنند .
2- شکل مورد نظر را انتخاب کنند ( به صورت فردی و گروهی ) .
3- دایره ی کاغذی یا مقوایی دل خواه را از وسط تا بزنند .
4- روی مقوا یا کاغذ تا خورده ، شکل مورد نظر را بکشند ؛ به طوری که خط تقارن شکل ، در محل تا خوردگی باشد .
5- شکل مورد نظر را با قیچی برش دهند .
6- کاغذ تا خورده را باز کنند و شکل کامل را ببینند .
7- شکل آماده را به روش دل خواه ( با کاغذ رنگی ، وسایل تزیینی یا نقاشی ) کامل کنند .
8- شکل های ساخته شده را به نمایش بگذارند .
9- درباره ی شکل های ساخته شده ، گفت و گو کنند .
شکل سازی با تا کردن کاغذ و مقوا ( شکل های هندسی )
مراحل اجرا
1- دانش آموزان ابزار و مواد را آماده کنند .
2- در گروه های دو یا سه نفری با هم گفت و گو کنند و برای ساختن حجم مورد نظر خود تصمیم بگیرند .
3- یک دایره ی کاغذی یا مقوایی در رنگ و اندازه ی مناسب انتخاب کنند ؛ دو لبه ی آن را روی هم قرار دهند و آن را از وسط تا بزنند .
4- دانش آموزان می توانند به دو شیوه با این دایره کار کنند : الف – یکی از دو نیم دایره را روی میز ( یا سطح مناسب ) قرار دهند تا نیم دایره ای دیگر بر آن عمود شود ؛ سپس به روش دل خواه ، با چسباندن تکه های کاغذ یا با استفاده از مداد رنگی یا وسایل تزیینی دیگر ، دایره ی عمود را کامل کنند تا شکل مورد نظر ساخته شود . ب – لبه های گرد دایره ی تا شده را روی میز یا سطح مناسب بگذارند ( در این حالت ، لبه های دایره ی تا شده روی میز تاب می خورند ) . آن گاه به روش دل خواه ، مثلاً چسباندن تکه های کاغذ یا استفاده از وسایل نقاشی یا به کارگیری مواد تزیینی و ... شکل را کامل کنند .
5- شکل های کامل شده را به نمایش بگذارند .
6- درباره ی شکل ها گفت و گو کنند .
16-1- شکل سازی با کاغذ حلقه شده : دانش آموزان می توانند نوارهای کاغذ و مقوای نازک را به صورت حلقه درآورند و دو سر آن ها را به هم متصل کنند . سپس ، با ترکیب حلقه های بزرگ و کوچک ( با رنگ های متنوع ) ، شکل های زیبایی بسازند .
مراحل اجرا :
1- دانش آموزان ابزار و مواد کار را آماده کنند .
2- در گروه های کوچک با هم گفت و گو کنند و برای ساختن شکل مورد نظر ، تصمیم بگیرند .
3- با نوارهای کاغذ یا مقوا ، حلقه های متنوعی بسازند ؛ یعنی ، دو سر نوارها را به هم متصل کنند .
4- با ترکیب چند حلقه ، شکل مورد نظر خود را بسازند .
5- شکل های ساخته شده را به نمایش بگذارند .
6- درباره ی شکل های ساخته شده ، گفت و گو کنند .
17-1- ساخت کارت تبریک : دانش آموزان برای ساختن کارت تبریک ، می توانند از همه ی روش های نقاشی و کاردستی که بلدند ، استفاده کنند . مراحل اجرا مانند پایه های اول و دوم است .
18-1- ساخت پاکت : از مدتی قبل ، معلم از دانش آموزان می خواهد که انواع نمونه های پاکت را جمع آوری کنند . در ابتدای جلسه ی ساخت پاکت ، دانش آموزان می توانند درباره ی نمونه های جمع آوری شده ، روش ساخت و تنوع آن ها گفت و گو کنند .
2- کار با مواد طبیعی


فعالیت های یادگیری دانش آموزان در پایه ی اول
1-2- شکل سازی با یک نمونه از مواد طبیعی
مراحل اجرا :
1- دانش آموزان نمونه ی ماده ی طبیعی دل خواه را انتخاب کنند ( یک صدف یا میوه ی کاج یا هسته ی خرما و ... )
2- ویژگی های این ماده ی طبیعی را بررسی کنند .
3- روش شکل سازی با ماده ی طبیعی را انتخاب کنند .
الف – با توجه به موضوع مورد نظر ، شکل را با ماده ی طبیعی بسازند ( برای مثال با اضافه کردن دم و باله به یک برگ و تبدیل کردن آن به ماهی ) .
ب – با توجه به شکل ماده ی طبیعی ، موضوع را در آن ماده بیابند ( مانند شبیه بودن یک سنگ به پرنده ) .
4- به روش دل خواه ، ماده ی طبیعی را به شکل کامل ، تبدیل کنند .
5- در صورت نیاز یا تمایل ، می توانند شکل آماده را روی زمینه ی مناسبی ثابت کنند .
6- نمونه های ساخته شده را به نمایش بگذارند .
7- درباره ی نمونه ها گفت و گو کنند .
8- نمونه ها را در جعبه ی مخصوص نگهداری کنند .
در پایه ی اول ابتدایی ، معلم می تواند این فعالیت را دو یا سه بار تکرار کند تا دانش آموزان مواد طبیعی مختلف ( مانند نمونه های معرفی شده ) را تجربه کنند و هر بار ، با یکی از این مواد ، کاردستی جدیدی بسازند که با ویژگی های آن ماده طبیعی هماهنگ باشد .
فعالیت های یادگیری دانش آموزان در پایه ی دوم
2-2- شکل سازی با چند نمونه از یک ماده طبیعی : در این فعالیت ، دانش آموزان می توانند با انواع گوناگون یک ماده ی طبیعی کار کنند ؛ مثلاً با انواع برگ یا انواع سنگ یا انواع هسته ها و چند ساقه نی کاردستی بسازند . انتخاب ماده ی طبیعی ، تعداد نمونه ها ، موضوع مورد نظر ، روش کار و مواد مورد استفاده به عهده ی دانش آموزان است .
مراحل اجرا :
1- دانش آموزان نمونه ی طبیعی دل خواه خود را انتخاب کرده و تعدادی از آن را آماده کنند ( چند سنگ یا برگ یا پر یا پوست پسته و ... )
2- در گروه های دو یا سه نفری مواد طبیعی را بررسی کنند و درباره ی تنوع شکل ، رنگ ، نرمی ، زبری و ... نمونه ها با یک دیگر به گفت و گو بپردازند .
3- هر دانش آموز ، شکل یا موضوع مورد نظر خود را انتخاب کند یا با کنار هم چیدن مواد و جابه جا کردن آن ها در کنار هم ، شکل یابی کنند .
4- هر دانش آموز با استفاده از چند نمونه ی انتخابی ، شکل دل خواه خود را بسازد .
5- دانش آموزان در صورت نیاز ، برای کامل کردن شکل مورد نظر خود از وسایل مختلف ( نقاشی ، تزیینی ) استفاده کنند .
6- در پایان ، شکل های کامل را به نمایش بگذارند .
7- در مورد شکل ها گفت و گو کنند .
معلم می تواند طوری برنامه ریزی کند که فعالیت شکل سازی با مواد طبیعی در چند جلسه انجام شود . به این ترتیب ، دانش آموزان می توانند دست کم با دو یا سه نمونه از مواد طبیعی و ویژگی های آن ها آشنا شوند و با تعدادی از مواد طبیعی در دسترس ، کاردستی بسازند ؛ مثلاً در یک جلسه با انواع برگ کاردستی بسازند و در جلسه ی بعد ، با چند پوست گردو و یا هر ماده ی دل خواه دیگری که در دسترس دیگری را جایگزین کنند . هدف ، انجام دادن فعالیت با ماده ی طبیعی دل خواه و تبدیل کردن آن به شکل مورد نظر است .
فعالیت های یادگیری دانش آموزان در پایه ی سوم
3-2- شکل سازی با انواع مواد طبیعی : با توجه به فعالیت های پایه ی اول و دوم ، دانش آموزان در پایه ی سوم ، می توانند با انواع مواد طبیعی در دسترس ، کاردستی مورد نظر خود را بسازند . انتخاب مواد مختلف و تعداد نمونه ها به دل خواه دانش آموزان است . آن ها می توانند متناسب با نیاز موضوع انتخابی ، این مواد را ترکیب کنند . برای اجرای این فعالیت ، انواع مواد در دسترس از قبل جمع آوری می شوند تا در جلسه ی مورد نظر ، در کلاس آماده باشند .
مراحل اجرا :
1- دانش آموزان طرح یا نقاشی آماده را برای کار در نظر بگیرند .
2- مواد طبیعی جمع آوری شده را آماده کنند .
3- به همه ی قسمت های طرح با دقت توجه کنند و تصمیم بگیرند که هر قسمت را بهتر است با کدام ماده ی طبیعی کامل کنند .
4- روی هر قسمت طرح ، چسب بزنند و ماده ی انتخابی را روی آن بچسبانند تا سطح مورد نظر را بپوشاند .
5- پس از خشک شدن قسمت های مختلف ، کارهای کامل شده را به نمایش بگذارند .
6- در مورد کارها گفت و گو کنند .
3- حجم سازی با گِل رُس : ماده ی اصلی تشکیل دهنده ی سفال ، خاک رس است که با آب ، مخلوط و به گِل تبدیل می شود . گل پس از ورز دادن به صورت خمیری نرم ، شکل پذیر در می آید که می توان آن را با دست یا به وسیله ی قالب شکل داد . البته باید مراقب بود که میزان چسبندگی گل ، کم یا زیاد نباشد ؛ چون در این صورت ، در مرحله ی ساخت ، مشکل ایجاد می شود .
برای آزمایش میزان شکل پذیری گل ، فتیله ای گلی را به ضخامت مداد به دور انگشت حلقه می کنند . اگر فیتیله ی گلی ترک خورد ، چسبندگی آن کم است و برای کار کردن مناسب نیست . پس ، آن را با کمی آب دوباره ورز می دهند تا به نرمی مناسب برسد .
گل در معرض هوا و در صورت نبودن رطوبت ، به سرعت خشک می شود و ترک بر می دارد ؛ چون سطح خارجی آن خشک می شود ولی لایه ی درونی آن هنوز خیس است و فشار درونی ، باعث ایجاد ترک در سطح خارجی گل می شود . بر این اساس ، باید سرعت خشک شدن را کند کرد . برای این کار ، حجم ساخته شده را درون نایلون می گذارند و سوراخ های کوچکی در سطح نایلون ایجاد می کنند تا هوا به صورت محدود به داخل آن نفوذ کند و حجم ساخته شده ، به آرامی خشک شود .
توصیه هایی برای اجرای برنامه
در هر جلسه ی حجم سازی با گل رس ، لازم است :
1- دانش آموزان از گل های آماده و بهداشتی استفاده کنند .
2- ناخن هایشان کوتاه باشد .
3- در موقع کار با گل ، پیش بند ، کاور یا لباس کار مناسب بپوشند . آن ها می توانند از لباس های مستعمل به ویژه پیراهن مردانه ی آستین کوتاه بدون یقه استفاده کنند و دکمه های آن را از پشت ببندند .
4- روی میز کار را با کاغذ کاهی یا نایلون بپوشانند .
5- از ظرف آب مناسب استفاده کنند . ظرف آب باید کمی سنگین و کمی بزرگ تر از دست آن ها باشد تا به سادگی نریزد . یک کاسه ی بزرگ سفالی برای این کار مناسب است .
6- در حین کار ، گل اضافی را در نایلون قرار دهند تا خشک نشود .
7- در صورت ترک برداشتن حجم گلی در زمان ساخت ، محل ترک را با اسفنج مرطوب یا انگشت خیس به نرمی و با کمی فشار به هم بچسبانند .
8- برای اتصال دو تکه گل به یک دیگر ( مثل دسته که به ظرف چسبانده می شود ) ، محل مورد نظر را با شیئی نوک تیز خراش دهند و با مقداری گل شل و کمی فشار به هم بچسبانند .
9- پس از اتمام کار ، تمامی سطح کار را با اسفنج و دوغاب ( گل شل ) یک دست و صاف کنند .
10- دانش آموزان می توانند آثار خود را پس از خشک شدن ، رنگ آمیزی کنند . برای این کار ، می توان از رنگ هایی که پوشانندگی بیشتری دارند ، استفاده کرد ؛ مانند رنگ روغن ، اکریلیک و گواش . البته بهتر است از رنگهای گواش استفاده کنند ؛ چون هم به خوبی در آب حل می شوند و هم استفاده از آن ها آسانتر است . )
فعالیت های یادگیری پایه ی اول
1-3- ایجاد نقوش روی گل
مراحل اجرا :
1- دانش آموزان برای انجام دادن کار آماده شوند .
2- گل را از کیسه خارج کنند ، در دست بگیرند و با انگشتان فشار دهند تا از لای انگشتان بیرون بزند . در صورت سفت بودن گل ، می توانند دست خود را مرطوب کنند .
3- با گل بازی کنند و آن را در دست ها فشار دهند ، بچرخانند و لوله کنند و ... .
4- گل را روی میز پهن کنند .
5- با استفاده از اشیای اثر گذار ، روی گل ، نقش هایی ایجاد کنند ؛ مثلاً نقطه گذاری با نوک مداد یا خودکار ، نقش اندازی با در ماژیک و سایر اشیای کوچک یا کشیدن نقاشی با نوک مداد یا خودکار و ... . )


6- نمونه های گلی ساخته شده را به نمایش بگذارند .
7- در مورد کارها گفت و گو کنند .
8- نمونه های گلی را در یک جعبه ی مناسب بگذارند ؛ روی آن نایلون بکشند و روی نایلون ، چند سوراخ ایجاد کنند . آن گاه آن ها را در گوشه ای قرار دهند تا به آرامی خشک شود .
9- پس از آن که نمونه ها کاملاً خشک شدند ، آن ها را با مواد رنگی مناسب رنگ کنند .
2-3- ساختن ظرف ( روش انگشتی )
مراحل اجرا :
1- دانش آموزان برای شروع کار آماده شوند .
2- گل را از کیسه خارج کنند و در دست های خود ورز دهند تا نرم شود .
3- آن را به شکل گلوله درآورند .
4- گلوله را در یک دست نگه دارند و با انگشت شست دست دیگر ، به آرامی در وسط گلوله سوراخی ایجاد کنند .
5- انگشت های شست و سبابه را طوری دور لبه ی ظرف قرار دهند که شست در داخل و سبابه ، خارج از آن قرار گیرد . ظرف را به آرامی در کف دست بچرخانند تا لبه های آن صاف و یک دست شود .
6- در صورت ترک برداشتن گل ، با اسفنج یا انگشت مرطوب روی ترک ها را بپوشانند .
7- در صورت زیاد بودن رطوبت ، احتمال وا رفتن ظرف وجود دارد . پس ، باید آن را مدتی کنار بگذارند تا کمی سفت شود .
8- پس از انتخاب روش تزیین ظرف ( ایجاد نقش ، اتصال دسته و پایه یا نقاشی روی آن ) ، آن را آماده و خشک کنند .
9- تزیینات مورد نظر ( نقاشی یک یا چند رنگ ) را در جلسه ی بعد تکمیل کنند .
10- ظرف های گلی ساخته شده را به نمایش بگذارند .
11- در مورد ظرف ها گفت و گو کنند .
3-3- ساختن حجم دل خواه
مراحل اجرا :
1- دانش آموزان برای انجام دادن کار آماده شوند .
2- گل را از کیسه خارج کنند و در دست های خود ورز دهند تا نرم شود .
3- با انگشتان خود ، آن را به شکل دل خواه در آورند .
4- کار خود را به روش دل خواه تزیین کنند ( ایجاد نقش با انواع وسایل و روش های ابداعی ) و آن را در وضعیت مناسب بگذارند تا خشک شود . سپس ، آن را رنگ آمیزی کنند .
5- اشیای گلی ساخته شده را به نمایش بگذارند .
6- در مورد اشیای گلی گفت و گو کنند .
فعالیت های یادگیری پایه ی دوم
4-3- ساختن حجم دل خواه : این فعالیت و مراحل اجرای آن مانند پایه ی اول است .
5-3- ساختن ظروف گلی به روش فتیله ای : ساختن ظرف با فتیله های گلی یک روش قدیمی است که پس از اختراع چرخ سفالگری از رونق افتاد . انتخاب شکل ظرف به عهده ی دانش آموزان است ( هندسی یا غیرهندسی ) ؛ بنابراین ، ابتدا مقداری گل را روی یک سطح مناسب ، صاف می کنند ؛ آن گاه آن را به شکل مورد نظر می برند و برای ته ظرف استفاده می کنند . سپس دیواره ی ظرف را با استفاده از گل های فتیله شده می سازند .
مراحل اجرا :
1- دانش آموزان در گروه های دو یا سه نفره قرار گیرند .
2- در مورد ظرفی که می خواهند بسازند ، گفت و گو کنند .
3- مقداری گل را از کیسه خارج کنند ؛ آن را روی یک سطح مناسب ، صاف کرده و برای ته ظرف آماده کنند .
4- دوباره مقداری گل را از کیسه خارج می کنند ؛ آن را با دست طوری ورز دهند که به صورت فتیله ( لوله مانند یک نواخت ) درآید .
5- فتیله را روی میز کار بگذارند و با دست به صورت منظم ، به جلو و عقب حرکت دهند تا فتیله نازک تر و یکنواخت تر شود .
6- دور تا دور کف ظرف را با یک شیء نوک تیز خراش دهند . سپس ، با کمی دوغاب گل ( گل شل ) روی آن را بپوشانند .
7- فتیله را به صورت منظم روی دوغاب قرار دهند و با انگشتان فشار دهند تا کاملاً بچسبد و یک ردیف ، دور تا دور کف ظرف را دور بزند .
8- این کار را تا ارتفاع مورد نظر ادامه می دهند .
9- ظرف ساخته شده را به دو روش می توان تمام کرد :
الف – بافت فتیله ای ظرف را حفظ کرد .
ب – بافت فتیله ای را با کمک دست یا ابزار از بین برد و صاف کرد تا سطحی یک دست به وجود آید .
10- در صورتی که ظرف به دسته یا پایه نیاز دارد ، دسته ها یا پایه ها را بسازند و به ظرف متصل کنند .
11- ظرف های ساخته شده را به نمایش بگذارند .
12- درباره ی ظرف ها گفت و گو کنند .
13- ظرف های ساخته شده را خشک کنند .
14- پس از آن که ظرف ها کاملاً خشک شدند ، آن ها را رنگ آمیزی می کنند .
فعالیت های یادگیری پایه ی سوم
6-3- شکل سازی با گل رس ( با شکل های هندسی )
مراحل اجرا :
1- دانش آموزان وسایل کار را آماده کنند . 
2- گل را از کیسه خارج کنند و با دست ورز دهند تا نرم شود ؛ در صورت سفت بودن گل ، آن ها باید با دست مرطوب کار کنند .
3- موضوع کار خود را انتخاب کنند .
4- گل را صاف کنند و دور آن را به شکل دل خواه هندسی ( دایره ، مثلث ، مربع ) برش دهند .
5- با اضافه کردن یا کم کردن گل به شکل هندسی آماده ، موضوع مورد نظر خود را بسازند . برای اضافه کردن یا اتصال را با وسیله ای نوک تیز ، خراش دهند و کمی گل شل ( دوغاب ) روی آن بریزند . دو قسمت را روی هم قرار دهند و با کمی فشار ، محل اتصال را صاف و محکم کنند .
6- کارهای ساخته شده را به نمایش بگذارند .
7- درباره ی کارها گفت و گو می کنند .
7-3- ساختن بشقاب با گل
مراحل اجرا :
1- دانش آموزان برای انجام دادن کار آماده شوند . 
2- گل را از کیسه خارج می کنند و با دست ، خوب ورز دهند . در صورت سفت بودن گل ، باید آن را با دست مرطوب ورز داد .
3- گل را صاف کنند و به شکل مورد نظر برش دهند ( دانش آموزان می توانند ابتدا شکل مورد نظر را روی یک صفحه کاغذ یا مقوا بکشند و برش دهند . سپس طرح را روی گل بگذارند و دور تا دور آن را با چاقوی پلاستیکی برش دهند ) .
4- روی شکل گلی ، با اشیای کوچک نقش ایجاد می کنند .
5- لبه های گل را به آرامی به سمت بالا بکشند و به آن حالت دهند تا دیواره ای کوچک ، حدود یک سانتی متر دور تا دور ظرف ایجاد شود .
6- در صورتی که شکل ، زاویه دار است ( مانند مثلث یا مربع ) ، گوشه های آن را به هم وصل کنند .
7- با یک اسفنج خیس ، دیواره های ظرف را صیقلی کنند .
8- ظرف های ساخته شده را به نمایش بگذارند .
9- درباره ی ظرف ها گفت و گو کنند .
10- ظرف های ساخته شده را داخل یک کیسه ی نایلونی سوراخ دار قرار دهند تا خشک شود .
11- در صورت تمایل ، پس از این که ظرف کاملاً خشک شد ، آن را رنگ آمیزی کنند

+ نوشته شده در  ساعت   توسط بهرامی-قرائیان-اباذری-از89/6رجعتی  |